حمیدرضا عراقیان، فارغالتحصیل کارشناسی ارشد مهندسی عمران از دانشگاه صنعتی امیرکبیر در سال 1378، یکی از متخصصان برجسته در حوزه صنعت بتن است. وی با بیش از 25 سال تجربه حرفهای، در بیش از 100 پروژه ملی و بینالمللی در کشورهای مختلف از جمله سوئیس، عراق، سریلانکا، تاجیکستان و … نقش داشته است. فعالیتهای ایشان شامل طراحی و اجرای برخی از برجهای بلندمرتبه در تهران، تحلیل حرارتی در 29 سد بتنی، حضور در 19 پروژه ساخت تونل و مترو، طراحی مخلوط بتنهای خاص مانند بتن خودتراکم، بتن غلتکی و غیره و همچنین نظارت عالیه بر سازههای بتنی در شرایط خاص بوده است. ایشان همچنین در حوزه آموزش و انتقال دانش فعال بوده و دورههای تخصصی متعددی را برای مهندسین و مدیران پروژههای مختلف برگزار کردهاند. مهندس عراقیان با تخصص ویژه در زمینه دوام سازههای بتنی و ارائه راهکارهای نوآورانه، تأثیر چشمگیری در ارتقای استانداردهای صنعت بتن کشور داشته است
بتن خودتراکم؛ نخستین تجربهها و چالشها
در این مصاحبه، مهندس عراقیان، مشاور برجسته در بیش از ۱۲۰ پروژه ملی و بینالمللی، تجربیات خود درباره بتن خودتراکم را بیان کردند. وی اولین مواجهه خود با این نوع بتن را به دهه 80 و دوران فعالیتش در صنعت سدسازی نسبت میدهد. به گفته ایشان، در آن زمان بتن خودتراکم در ایران چندان شناختهشده نبود و بخش عمده اطلاعات از مقالات خارجی به دست میآمد. این بتن، با کاهش نیاز به متراکمسازی دستی و وابستگی کمتر به نیروی انسانی، اجرای پروژهها را سادهتر و کیفیت نهایی بتن را ارتقا میداد. اولین تجربه اجرایی ایشان با بتن خودتراکم در پروژهای خارج از کشور رقم خورد. این پروژه نیازمند پر کردن فضای اطراف لولههای آب بود. جایی که امکان استفاده از ویبره وجود نداشت. وی اشاره کرد: «در آن زمان حتی نام بتن خودتراکم هم برای بسیاری شناختهشده نبود برخی آن را خودمتراکم مینامیدند و بعضیها خودتراکم. ما مجبور بودیم خصوصیات بتن مانند کارایی و عبورپذیری را بر اساس نیاز پروژه تعریف کنیم.» ایشان همچنین به چالشهایی اشاره کردند که در آن زمان برای کنترل و پذیرش این بتن وجود داشت، چرا که معیارهای مشخصی برای ارزیابی کیفیت آن تدوین نشده بود و تیم پروژه باید این معیارها را تعریف میکرد.
مهندس عراقیان از تحولات مهم در این حوزه، به استفاده از افزودنیهای پیشرفته اشاره میکنند. ایشان توضیح دادند که در گذشته افزایش اسلامپ بتن به معنای افزایش آب و کاهش مقاومت بود، اما با ورود افزودنیهای جدید، امکان تولید بتن با اسلامپ زیاد و کیفیت مناسب فراهم شد. این تغییر نگرش، مقاومتهای اولیه نسبت به بتن خودتراکم را کاهش داد و با انجام پروژههای موفق، اعتماد به این فناوری بیشتر شد. به گفته ایشان، بتن خودتراکم اکنون جایگاه قابلتوجهی در صنعت ساختوساز دارد و بسیاری از چالشهای ابتدایی آن با پیشرفتهای علمی و عملی برطرف شده است. این مصاحبه بهخوبی مسیر تحول و پذیرش این فناوری را در صنعت نشان میدهد.
انقلاب در مصالح ساختمانی؛ از تردید تا اعتماد
در این بخش از مصاحبه، مهندس عراقیان به مسیر شناختهشدن و پذیرش بتن خودتراکم در صنعت ساختوساز اشاره کردند. وی تأکید کرد که دانشگاهها و پژوهشهای دانشجویی، نقشی کلیدی در معرفی این فناوری داشتند. به گفته ایشان، بسیاری از دانشجویان در پایاننامههای خود بتن خودتراکم را بررسی کردند و با ورود به پروژههای اجرایی، این دانش را عملی کردند. این روند جسورانه، زمینهساز گسترش استفاده از این نوع بتن شد. وی درباره چالشهای اولیه میگوید: «در آغاز، سطوح معماری بتن خودتراکم کیفیت مطلوبی نداشت، اما با مرور زمان و اصلاح فرآیندها، این مشکلات رفع شد». تولیدکنندگان نیز با شناسایی نقاط ضعف، در تولید مصالح مناسب اقداماتی انجام دادند و پیمانکاران تجربیات خود را بهبود بخشیدند. این تلاشها باعث شد که بتن خودتراکم در پروژههای مختلف، از سدسازی تا پروژههای ترمیمی و بینالمللی، جایگاه ویژهای پیدا کند.
مهندس عراقیان به مزایای اقتصادی و فنی این بتن نیز اشاره کردند. وی توضیح داد که استفاده از بتن خودتراکم، با کاهش نیاز به متراکمسازی دستی، خطاهای انسانی را به حداقل رسانده و سازههایی مقاومتر و با ابعاد کوچکتر ایجاد کرده است. به اعتقاد ایشان، این مزایا، توجیه اقتصادی استفاده از این بتن را افزایش داده و باعث گسترش آن شده است. وی در پایان این بخش بیان کرد که بتن خودتراکم در جهان جایگاه خود را پیدا کرده و اکنون در ایران نیز به یک نیاز واقعی تبدیل شده است. نمونههای موفق و غیرقابل انکار از این نوع بتن، روند پذیرش آن را تسریع کرده و صنعت ساختوساز را به سمت استفاده گستردهتر از این فناوری سوق داده است.
بتن خودتراکم، شاه کلید تحول در شهرسازی مدرن
در مصاحبه، مهندس عراقیان در رابطه با چالشهای بتن خودتراکم و وضعیت کنونی آن توضیح دادند. در هر صنعتی همواره مقاومتهایی در برابر یافتههای جدید و تکنولوژیهای نوین وجود دارد و صنعت بتن خودتراکم هم از این قاعده مستثنی نیست. با این حال، در سالهای اخیر و به ویژه با تلاشهای تأمینکنندگان بزرگی چون فهاب بتن، که در توسعه و ارتقای کیفیت این مصالح نقش مهمی ایفا کردهاند، بهبودهای قابل توجهی در این زمینه حاصل شده است. این شرکتها با شناسایی و استفاده از مصالح جدید و مناسب، توانستهاند خواصی چون عبورپذیری، تراکمپذیری، رئولوژی و جلوگیری از جداشدگی را به بهترین شکل ممکن تأمین کنند. این پیشرفتها باعث شده که بتن خودتراکم در پروژههای مختلف مورد استقبال قرار گیرد.
ایشان در ادامه افزودند: «یکی از عوامل اصلی جا افتادن بتن خودتراکم در صنعت ساختوساز شهری، بهویژه در پروژههای بلندمرتبه، همین تأمینکنندگان بودهاند. ارتقای کیفیت بتن توسط این شرکتها، به ویژه فهاب بتن، باعث شده که این نوع بتن بهخوبی در پروژههای شهری پذیرفته شود. اکنون بسیاری از سازهها و ساختمانهای شهری، خصوصاً در پروژههای بزرگ، ترجیح میدهند از بتن خودتراکم استفاده کنند. این تأمینکنندگان با بهبود کیفیت مواد اولیه، از جمله شن و ماسه، افزودنیها و سیمانهای خاص که تأثیر زیادی بر کیفیت نهایی بتن دارند، توانستهاند گامی بزرگ در ارتقای کیفیت این صنعت بردارند. این ارتقا در کیفیت مواد اولیه، به همراه تأمین بهتر خواص فنی، باعث شده که تقاضا از سوی کارفرمایان افزایش یابد و بتن خودتراکم به گزینهای محبوبتر برای ساختوساز تبدیل شود».
فرهنگسازی، راهی برای پذیرش نوآوریها
مهندس عراقیان در مورد چالشها و مشکلات باقیمانده در استفاده از بتن خودتراکم توضیح دادند و اشاره کردند که هنوز در برخی موارد مقاومتهایی در برابر این نوع بتن وجود دارد. اما این مقاومتها نه به دلیل مخالفت با یک مصالح جدید، بلکه به دلیل کمبود فرهنگسازی و آشنایی بیشتر با مزایای بتن خودتراکم است. ایشان گفتند: «مشاوران و پیمانکاران که تجربهای با این بتن ندارند، به خصوص آنهایی که بیشتر به هزینهها توجه میکنند، هنوز نگرانیهایی دارند. برای رفع این نگرانیها، باید بیشتر در زمینه مزایای بتن خودتراکم فرهنگسازی کنیم.» ایشان بهویژه بر اهمیت ارزیابیهای اقتصادی تأکید کردند و افزودند: «در ارزیابیهای خود، همیشه نسبت سود به هزینه (B/C) را در نظر میگیریم. هزینهها مهم هستند، اما کیفیت پایین بتن میتواند خسارات جبرانناپذیری به بار آورد که اصلاح آن دیگر ممکن نیست. به همین دلیل، باید از ابتدا به کیفیت بتن توجه داشته باشیم و آن را به درستی انتخاب کنیم».
مهندس عراقیان به نکته مهم دیگری اشاره کردند و گفتند: «طراحان در بسیاری از موارد هنوز نسبت به بتن خودتراکم تردید دارند. اما اگر طراحان بدانند که بتن خودتراکم با داشتن خمیر بیشتر میتواند مقاومت بالایی داشته باشند، به آن اعتماد بیشتری خواهند کرد. این مسئله باعث میشود که طراحان بیشتر از این نوع بتن استفاده کنند». همچنین، ایشان توضیح دادند که آشنایی طراحان با بتن خودتراکم در حال افزایش است و بسیاری از طراحان متوجه شدهاند که این بتن میتواند به کوچکترشدن اعضای سازهای و فشردگی بیشتر آنها منجر شود. «با این ویژگیها، استفاده از بتن خودتراکم میتواند باعث بهبود عملکرد سازهها شود و فشردگی آرماتورها را افزایش دهد. این امر به تقویت اعضای سازهای و کاهش اندازه آنها کمک میکند». مهندس عراقیان در نهایت نتیجه گرفتند که این بتن به سرعت در حال پذیرش در صنعت ساختوساز است و استفاده از آن در حال گسترش است. ایشان اذعان کردند که «بتن خودتراکم مسیر خود را پیدا کرده است و همچنان در حال پیشرفت و توسعه است». در واقع، با گسترش آشنایی و اعتماد به این نوع بتن، چالشهای اولیه برطرف شده و در حال حاضر، استفاده از بتن خودتراکم در پروژههای مختلف شهری به روندی معمول و مطلوب تبدیل شده است.
آینده روشن بتن خودتراکم
آقای مهندس در خصوص آینده بتن خودتراکم توضیح دادند که این نوع بتن در حال حاضر با آنچه که چند سال پیش استفاده میشد، تفاوت زیادی دارد. این تغییرات به دلیل شناخت بهتر مصالح مناسب، به ویژه ماسه، سیمان و پوزولانها است. به گفته ایشان، در آینده باید تمرکز بیشتری بر روی استفاده از فیلرها و پوزولانهای باکیفیتتر داشته باشیم تا علاوه بر کاهش هزینهها، به سمت بتنهای سبزتر حرکت کنیم. ایشان معتقدند که با پیشرفت در این زمینه، حرارتزایی بتن کاهش خواهد یافت و خواص آن بهبود خواهد یافت. آقای مهندس اشاره کردند که در آینده ممکن است از الیاف استفاده شود و حتی دانههای ریزتری برای بتن به کار رود. همچنین، نگرانیهایی مانند جدایش مواد که در گذشته وجود داشت، در حال حاضر دیگر مطرح نیست. ایشان پیشبینی کردند که با استفاده از متریالهای مناسبتر و افزودنیهای ارتقا یافته، بتنهای خودتراکم در آینده ویژگیهایی مانند دوام بیشتر، جریانیابی بهتر و رئولوژی مناسبتری خواهند داشت.
در ادامه، ایشان به تغییرات در استانداردها اشاره کردند و گفتند که در گذشته نگرانیهایی درباره اسلامپ و مقاومت وجود داشت، اما اکنون به جای این نگرانیها، بیشتر بر کارایی بتن تمرکز میشود. در آینده، ممکن است بتنهای خودتراکم به سمت بتنهای توانمند حرکت کنند و ویژگیهای آنها به طور چشمگیری بهبود یابد. در نهایت، ایشان بر این نکته تأکید کردند که با آشنایی بیشتر با این تکنولوژی، صنعت بتن خودتراکم به طور کلی در آینده توسعه بیشتری خواهد داشت.
آینده بتن: سبزتر، پایدارتر و انعطافپذیرتر
مهندس عراقیان در خصوص آینده صنعت بتن گفتند: «بتن یکی از مهمترین بخشهای مهندسی عمران است که به طور مداوم پیشرفت کرده و صنایع مختلفی مانند شیمی و صنایع معدنی را درگیر کرده است. از سنگدانهها تا توسعه مهندسی عمران، بتن میتواند از زیر دریاها تا نوک قلهها مورد استفاده قرار گیرد. این مصالح قادر است در برابر بارهای سنگین، یخبندان و آب و هوای شدید مقاومت کند و حتی اخیراً از آن برای پرینت سهبعدی سازهها استفاده میشود». ایشان ادامه دادند: «بتن به دلیل انعطافپذیری زیاد، میتواند خواستههای مختلف ما را برآورده کند. جمله معروف “بعد از آب، بیشترین مصرف مصالح ساختمانی مربوط به بتن است”، به واقعیت پیوسته است. از سدها تا ساختمانها، بتن کاربرد وسیعی دارد و به همین دلیل احتمالاً در آینده همچنان به عنوان مصالح اصلی در صنعت ساخت و ساز باقی خواهد ماند».
مهندس عراقیان در ادامه اشاره کردند که بتن در آینده به سمت “سبز” شدن و کربنزدایی حرکت خواهد کرد و استفاده از مصالح با دوام بیشتر در آن گنجانده خواهد شد. همچنین، با ارتقای خواص سازهای، اعضای سازهای کوچکتر خواهند شد و دوام بیشتری خواهند داشت. ایشان معتقدند که هیچ مصالحی به اندازه بتن نمیتواند انعطافپذیر باشد و از کاربردهای تزئینی تا سازههای کلیدی در پروژههای مختلف را پوشش دهد.