- مقدمه
شرکت فهاب بتن، به عنوان یکی از واحدهای تولیدکننده‌ی بتن آماده استاندارد در سطح کلان‌شهر تهران، به منظور تبعیت از روند توسعه پایدار، صیانت هرچه بیشتر از محیط زیست و رعایت ارزش‌های شهروندی و سازمانی، سیستم یکپارچه‌ی مدیریتی خود را بر اساس الزامات استانداردهای ISO 9001، ISO 14001، ISO 45001، آیین‌نامه بتن ایران (آبا)، استاندارد ملی ایران شماره 6044 (بتن آماده – ویژگی‌ها) و مبحث نهم مقررات ملی ایران بنا نهاده است.
- فرایند تولید
فرایند تولید بتن در شرکت فهاب بتن به صورت تر است به این شکل که مصالح ابتدا توزین شده سپس در یک دیگ بزرگ 3 متر مکعبی همراه با آب ترکیب می‌شوند. روش دیگری که در شرکت‌های ساخت بتن آماده رایج است روش خشک است. در روش خشک تمامی مصالح بجز آب توزین شده و در تراک میکسر ریخته می‌شوند، سپس در همان تراک میکسر آب به اندازه‌ای که در طرح ذکر شده به مخلوط اضافه شده و در طول مسیر تا مقصد ترکیب مصالح انجام می‌شود. در این روش ترکیب همگنی از بتن بدست نمی‌آید بنابراین این روش توصیه نمی‌شود. ظرفیت تولید بتن این کارخانه 300 متر مکعب در ساعت است که در نوع خود بی‌نظیر است. در ادامه به بررسی جزئیات بیشتر مصالح و فرایند تولید می‌پردازیم.
1.2. مصالح
بتن به صورت پایه از آب، سیمان و سنگدانه تشکیل شده است. امروزه برای بهبود خواص مکانیکی، دوامی و خواص تازه بتن و همچنین کاهش هزینه‌ها و اقتصادی کردن تولید و یا تولید بتن‌هایی با قابلیت‌های خاص یا شرایط خاص افزودنی‌هایی به بتن اضافه می‌شود. شرکت فهاب بتن در بین شرکت‌های تولید بتن آماده در شهر تهران و حتی در کل کشور در زمینه استفاده از افزودنی‌های شیمیایی و معدنی پیشتاز است.
1.1.2. سنگدانه‌ها
سنگدانه‌ها در محوطه کارخانه در محل‌های مشخص انبار می‌شوند. محل انبار سنگدانه با دیوارهای مرتفع بتنی از یکدیگر جدا شده است. این سنگ دانه‌ها شامل ریزدانه یا همان ماسه و درشت دانه یا همان شن است. محدوده اندازه زیردانه‌ها از 75 میکرومتر تا 4.75 میلیمتر است. درشت دانه نیز به دو بازه میان دانه و درشت دانه تقسیم می‌شود که به صورت عامیانه به آنها نخودی و بادامی گفته می‌شود. بازه اندازه شن نخودی از 4.75 میلیمتر تا 12 میلیمتر است و بازه اندازه شن بادامی از 12 میلیمتر تا 25 میلیمتر می‌باشد اما معمولا به دلیل محدودیت در طرح حداکثر اندازه بادامی را به 19 میلیمتر محدود میکنند.
تصویر1) نمونه های سنگدانه از دپوی شرکت فهاب بتن الف) ریزدانه یا ماسه ب) درشت دانه یا شن بادامی
از نظر رطوبت سنگدانه‌ها به چهار دسته تقسیم می‌شوند:
- کاملا خشک: این سنگدانه‌ها هیچگونه رطوبتی ندارند و معمولا نمی‌توان در طبیعت چنین سنگدانه‌ای یافت کرد.
- کمی مرطوب: رطوبت در این سنگدانه‌ها صفر نیست اما کمتر از حد اشباع است.
- اشباع با سطح خشک (SSD): در این حالت سنگدانه‌ها کاملا اشباع هستند ولی سطح آنها خشک است. این حالت برای ساخت بتن حالت ایده‌آل است اما معمولا در طبیعت نمی‌توان سنگدانه‌ای یافت که دقیقا در حالت SSD باشد.
- اشباع با رطوبت زیاد: در این حالت سنگدانه‌ها بیش از حد اشباع رطوبت دارند. معمولا برای سنگدانه‌های رودخانه‌ای یا سنگدانه‌ها شسته شده همچین حالتی را می‌توان متصور بود. لذا بیشترین سنگدانه‌ای که در طبیعت یافت می‌شود از لحاظ رطوبت در این دسته قرار می‌گیرد. سنگدانه‌های دپو شده در کارخانه فهاب بتن از این نوع بود.
همان طور که گفته شد حالت سوم برای اجرای طرح اختلاط بتن ایده‌آل است اما سنگدانه SSD در طبیعت یافت نمی‌شود. راه حل این مشکل این است که رطوبت سنگدانه‌ها اندازه گیری شود و با توجه به اختلاف آن با حالت SSD مقدار آب طرح کم یا زیاد شود. اگر رطوبت از حالت SSD کمتر بود به بتن آب بیشتری نسبت به طرح اختلاط اضافه می‌کنیم. این آب اضافه به داخل سنگدانه ها نفوذ میکنند و باعث اشباع آنها می‌گردند. اگر رطوبت بیشتر بود از آب طرح کم می‌کنیم تا نسبت آب به سیمان افزایش پیدا نکند.
اندازه گیری رطوبت در کارخانه های سیمان (اگر انجام شود که متاسفانه در خیلی از کارخانه‌ها انجام نمی‌شود) به صورت روزانه انجام می‌شود. به این صورت که مسئولین کنترل کیفی مقداری از سنگدانه را وزن کشی میکنند و سپس به آن الکل اضافه میکنند. با شعله‌ور کردن الکل آب داخل سنگدانه تبخیر شده و سنگدانه خشک می‌شود. سنگدانه خشک شده را دوباره وزن کشی کرده و از اختلاف وزن اولیه و وزن خشک مقدار رطوبت بدست می‌آید. در کارخانه فهاب بتن بر روی خط تولید سنسورهایی نصب است که با استفاده از امواج مادون قرمز با فرکانس 50 بار در ثانیه رطوبت سنگدانه‌ها اندازه گیری می‌شود. استفاده از این سنسور دقت بسیار بالایی دارد اما رسیدن به این دقت هزینه بسیار زیادی نیز دارد. لذا از این سنسور برای طرح‌های بسیار خاص و حساس به رطوبت استفاده می‌شود و برای طرح‌های با حساسیت کمتر همان روش قبلی مورد استفاده است.
تصویر 2) دستگاه رطوبت سنج نصب شده بر روی خط تولید؛ این دستگاه با دقت بالا رطوبت سنگدانه‌ها را ارزیابی می‌کند
سنگدانه ها از لحاظ ظاهری مشخصات دیگری نیز دارند که بر خواص بتن تاثیر گذارند و به همین دلیل می‌توانند در طرح اختلاط بتن تغییر ایجاد کنند. لذا باید حتما پیش از ارائه طرح اختلاط این خواص نیز بررسی شوند تا بتن ساخته شده نزدیک‌ترین خواص را به بتن طرح داشته باشد. تیز گوشه یا گرد گوشه بودن مخصوصا بر خواص بتن تازه بسیار اثر گذار است. سنگدانه‌های تیزگوشه کارایی بتن را کاهش می‌دهند و اگر بخواهیم کارایی ثابت بماند باید در طرح اختلاط مقدار آب را بیشتر کنیم. به جهت آنکه نسبت آب به سیمان که تاثیر مستقیم بر خواص مکانیکی و دوامی بتن دارد ثابت بماند باید مقدار سیمان و احیانا در صورت وجود مقدار افزودنی ها را نیز افزایش داد. به زبانی دیگر برای ثابت ماندن کارایی بتن در زمان استفاده از سنگدانه‌های تیزگوشه باید مقدار خمیر سیمان را افزایش داد. سنگدانه‌های رودخانه‌ای گرد گوشه هستند اما به دلیل محدودیت منابع برای بدست آورن آنها باید هزینه بیشتری پرداخت کرد. سنگدانه‌های کوهی که در کارگاه سنگ شکن تولید می‌شوند تیزگوشه هستند و به علت در دسترس‌تر بودن قیمت پایین‌تری دارند. سنگدانه‌ها از لحاظ ابعادی نیز به سه دسته مکعبی، پولکی و سوزنی تقسیم می‌شوند. سنگدانه‌های مکعبی در هر سه بعد اندازه‌ی تقریبا یکسانی دارند، درحالی که در سنگدانه‌های پولکی یکی از ابعاد به مقدار قابل توجه‌ای از دو بعد دیگر کوچک‌تر است. در سنگدانه‌های سوزنی این موضوع برعکس است به این صورت که در این سنگدانه‌ها یکی از ابعاد بسیار بیشتر از دو بعد دیگر است. استفاده از سنگدانه‌های مکعبی کارایی بیشتری به بتن می‌دهد.
شرکت فهاب بتن در محل دپوی خود انواع سنگدانه را به طور جداگانه نگه داری می‌کند. این انواع سنگدانه شامل ماسه، شن نخودی، شن بادامی، سنگدانه‌های سنگین حاوی کانی‌های فلزی و دیگر سنگدانه‌هاست. سنگدانه‌های سنگین حاوی کانی‌های فلزی برای ساخت بتن‌های سنگین استفاده می‌شود. این بتن‌ها در محل‌هایی که نگرانی بابت تابش اشعه وجود دارد مانند اتاق MRI بیمارستان‌ها استفاده می‌شود. در کارخانه‌های تولید بتن آماده معمولا این جداسازی با این کیفیت انجام نمی‌شود و صرفا درشت دانه را از ریز دانه جدا میکنند. این شرکت با جدا سازی انواع سنگدانه‌ها توانسته تا بتن‌هایی با خواص خاص تولید کند که مشابه آن در دیگر کارخانه‌ها تولید نمی‌شود.
2.1.2. سیمان
سیمان عامل اصلی چسبندگی در بتن است. سیمان در این کارخانه در سیلوهای بسیار بزرگی نگهداری می‌شود. در مدت حدودا دو ساعته بازدید ما از محوطه این کارخانه تعداد زیادی ماشین حمل سیمان (بونکر سیمان) جهت تخلیه سیمان در سیلوهای این کارخانه به این کارخانه مراجعه کردند که این نشان دهنده حجم بالای تولید این کارخانه است. هر بونکر حدودا 30 تا 35 تن سیمان حمل می‌کند. تخلیه سیمان در سیلوها با استفاده از لوله هایی که در زیر سیلوها تعبیه شده توسط فشار هوا انجام می‌گیرد. هر سیلو پس از تخلیه مدتی بلا استفاده می‌ماند تا سیمان تخلیه شده خنک شود. از سیمان تازه تولید شده که هنوز دمای آن بالاست نمی‌توان برای ساخت بتن استفاده کرد. همچنین این سیلوها را به رنگ روشن می‌سازند تا بر اثر تابش نور خورشید گرم نشوند.
تصویر 3) سیلوهای ذخیره سیمان و افزودنی‌های معدنی
3.1.2. آب
آب در بتن چندین نقش حیاتی دارد. اول آنکه بدون آب واکنش هیدراتاسیون سیمان انجام نمی‌شود و لازمه تشکیل خمیر سیمان در بتن که نقش چسباننده را دارد وجود آب در کنار سیمان است. نقش دیگر آب تامین روانی بتن است. هرچه آب بیشتری در بتن استفاده شود، آن بتن روان‌تر خواهد بود. آب این مجموعه از چاه تهیه می‌شود و استخرهای بزرگی جهت نگهداری آب دارند. این آب کاملا تمیز است به صورتی که در آن ماهی نگهداری می‌شود!
4.1.2. افزودنی ها
افزودنی‌های بتن به دو دسته معدنی و شیمیایی تقسیم می‌شوند. افزودنی‌های معدنی نیز به دو دسته طبیعی و مصنوعی تقسیم می‌شوند. افزودنی‌های معدنی طبیعی مانند زوئولیت از معدن استخراج می‌شوند. افزودنی های معدنی مصنوعی معمولا محصول جنبی یا ضایعات یک صنعت دیگر هستند. برای مثال سرباره کوره ذوب آهن. افزودنی‌های معدنی به علت حجم استفاده بالا جایگزین بخشی از سیمان می‌شوند. معمولا بین 5 تا 30 درصد از سیمان با این افزودنی‌ها جایگزین می‌شود. این افزودنی‌ها خواص پوزولانی یا شبه سیمانی یا هردو را دارند. استفاده از این افزودنی‌ها دلایل بسیار گسترده‌ای می‌تواند داشته باشد برای مثال می‌توان به افزایش مقاومت بتن، کاهش هزینه‌ها، کنترل حرارت هیدراتاسیون، کنترل خواص بتن تازه و … اشاره کرد که با استفاده از این افزودنی‌ها می‌توان به یک یا چند هدف از اهداف بالا رسید. در کارخانه فهاب بتن سرباره و زئولیت بیشتر از بقیه افزودنی‌های معدنی مورد استفاده است. استفاده از سایر افزودنی‌ها مانند میکروسیلیس نیز رایج است. افزودنی‌های شیمیایی برای بهبود یک یا چند خاصیت بتن استفاده می‌شوند. برای مثال از روان‌کننده‌ها برای افزایش کارایی بتن بدون افزایش آب، از دیرگیر کننده‌ها برای مواقعی که محل تخلیه دور از محل کارخانه است و … استفاده می‌شود. مقدار مصرف افزودنی‌های شیمیایی بسیار کم است و جایگزین هیچ بخشی از بتن نمی‌شود. لکن اگر هر افزودنی، چه معدنی و چه شیمیایی محلول در آب باشد باید مقدار آب افزودنی را از طرح اختلاط کم کنیم. در کارخانه فهاب بتن سیلوهای کوچک‌تری جهت نگهداری سرباره و زئولیت در کنار سیلوهای بزرگ سیمان تعبیه شده است.
2.2. ساخت بتن
فرایند ساخت بتن در این کارخانه تقریبا به صورت اتوماتیک انجام می‌شود. این فرایند از زمان دریافت سفارش بتن از مشتری آغاز می‌گردد. پس از دریافت سفارش توسط واحد فروش مشخصات بتن به واحد فنی ارجاع داده می‌شود تا طرح اختلاط مربوط به این مشتری طراحی گردد. در کارخانه‌های بتن آماده معمولا چند طرح اختلاط از قبل آماده کرده‌اند و از همان طرح‌ها برای تمامی مشتری‌ها استفاده میکنند اما در شرکت فهاب بتن هر پروژه طرح اختلاط مربوط به خود را دارد. پس از طراحی طرح اختلاط و احیانا ساخت نمونه‌هایی برای صحت سنجی طرح طراحی شده، تولید بتن آغاز می‌گردد. سنگدانه‌ها از محل دپو با لودر به داخل هاپرها که ظرف های بسیار بزرگی هستند برای نگهداری سنگدانه، منتقل می‌شوند.
در زیر هاپر دریچه‌ای قرار دارد و در زیر دریچه لودسل‌هایی هستند تا وزن سنگدانه را اندازه بگیرند. دستگاه وزن هر نوع از سنگدانه را بر اساس طرح اختلاط با باز کردن دریچه هاپرها و توزین توسط لودسل‌ها اندازه می‌گیرد.
پس از آن سنگدانه ها از روی لودسل‌ها توسط یک نوار نقاله به بالا برده می‌شوند تا در داخل دیگ بچینگ ریخته شوند. سیمان نیز در این مرحله از داخل سیلوها تخلیه شده و توزین می‌گردد و به سنگدانه‌ها داخل دیگ بچینگ اضافه می‌شود. اگر طرح اختلاط دارای افزودنی‌های معدنی باشد در این مرحله افزودنی‌های معدنی نیز توزین شده و به دیگ بچینگ اضافه می‌گردد.
این مصالح ابتدا به صورت خشک مخلوط می‌شوند. موضوعی که در طی بازدید مطرح شد این بود که میکروسیلیس به علت ریزی بیش از حد ذراتش و دارا بودن مدول نرمی بسیار بالا، مانند بقیه افزودنی‌های معدنی در سیلوها نگهداری نمی‌شود چراکه باعث آسیب به تجهیزات می‌گردد. برای استفاده از میکروسیلیس ابتدا آن را با آب ترکیب کرده و به صورت دوغاب در می‌آوریم و سپس دوغاب میکروسیلیس را به طرح اضافه می‌کنیم. باید توجه داشت که آب استفاده شده برای تولید دوغاب میکروسیلیس را باید از آب طرح کم کرد. در زمان بازدید دوغاب میکروسیلیس به صورت دستی و با سطل به بتن اضافه می‌شد چراکه طرح اختلاط بتن تولید شده در زمان بازدید مقدار میکروسیلیس کمی داشت اما در مواقعی که مقدار مصرفی میکروسیلیس زیاد باشد مانند افزودنی‌های شیمیایی که در ادامه به آن اشاره خواهیم کرد به طرح اضافه می‌گردد. پس از ترکیب خشک مواد ابتدا آب و سپس افزودنی‌های شیمیایی به بتن استفاده می‌شوند. اضافه شدن افزودنی شیمیایی توسط دوزر دقیقی که در کنار بجینگ نصب شده انجام می‌شود. دقت این دستگاه در حد یک گرم است. برای مثال فوق روان‌کننده پس از افزودن آب به طرح اضافه می‌شود چراکه اگر همزمان یا قبل از آن اضافه شود به سیمان می‌چسبد و نمی‌تواند روانی مورد نیاز را ایجاد کند. پس از ترکیب بتن در زمان مشخص تراک میکسر زیر دریچه خروجی دیگ قرار گرفته بتن به داخل میکسر انجام می‌شود.
پاسخ به پرسش مطرح شده در هنگام بازدید از کارخانه
در این مرحله از بازدید از کارخانه آقای دکتر شکرچی‌زاده پرسشی مطرح کردند که آیا می‌توان بجای استفاده از نوار نقاله برای بالا بردن سنگدانه‌ها کاری کرد که سنگدانه‌ها خود ثقلی به داخل بچینگ ریخته شوند؟
در پاسخ 4 حالت مختلف برای ترازهای قرارگیری بخش‌های مختلف کارخانه در نظر گرفته می‌شود و مزایا و معایب آن ها بررسی می‌شود.
- وضع موجود کارخانه فهاب بتن که در آن مسیر حرکت تراک میکسرها و محل دپوی مصالح در یک تراز است و سنگدانه ها با نوار نقاله به داخل بچینگ منتقل می‌شوند.
2. مشابه حالت قبل است با این تفاوت که هاپرها بر روی بچینگ نصب می‌شوند و توسط لودر و با یک رمپ سنگدانه داخل هاپر ریخته می‌شود و عملا نوار نقالهای وجود ندارد. این طراحی چند مزیت دارد. اول آنکه مصرف برق بچینگ را کم می‌کند. دوم آنکه حذف هر عضو مکانیکی یعنی هزینه‌های نگهداری و تعمیرات آن حذف می‌شود. همچنین در مواقعی که بچینگ از تمام ظرفیت خود استفاده می‌کند خرابی یک قطعه می‌تواند وقفه‌ای ایجاد کند که این وقفه ضرر مالی بسیار زیادی را به کارخانه و مشتری وارد می‌کند. اما کماکان هاپرها باید با لودر پر شوند و به علت وجود رمپ استهلاک لودر نیز بیشتر می‌شود. در حال حاضر در بچینگ‌های با ظرفیت پایین همین روش اجرا می‌شود.
3. محل دپو با محل خیابان دسترسی کارخانه هم تراز باشد و بالای بچینگ که محل تخلیه سنگدانه‌ها از لودر است نیز در همین تراز قرار بگیرد. بنابراین تراک میکسر برای بارگیری بتن باید به ترازی پایین‌تر از تراز صفر برود و این امر با یک رمپ با شیب بسیار کم میسر است. مزیت این روش این است که میزان کارکرد لودر بسیار کمتر می‌شود ولی در عوض استهلاک تراک مکسرها کمی بیشتر می‌شود. همچنین برای ساخت رمپی با چنین طولی نیاز به مساحت زمین بسیار زیاد برای کارخانه هستیم.
4. اگر زمین کارخانه به طور طبیعی دارای شیب باشد می‌توان با پله‌ای کردن زمین سنگدانه‌ها را در یک پله بالاتر از بچینگ دپو کنیم تا مشکل رمپ و استهلاک تراک میکسر را نداشته باشیم. این روش شاید مناسب‌ترین روش باشد اما فقط برای زمین های شیبدار قابل اجرا است.
- کنترل کیفیت
معمولا در کارخانه‌های تولید بتن آماده در این مرحله توزین انجام می‌گیرد و بار به سمت مقصد ارسال می‌گردد. اما در کارخانه فهاب بتن پیش از توزین واحد کنترل کیفیت ابتدا چشمی و سپس توسط آزمایشگاه کیفیت بتن تولید شده را تایید می‌کند. مهندسان با تجربه شرکت فهاب بتن با دیدن نوع عبور بتن از روی پره های تراک میکسر می‌توانند تا حدی مقدار اسلامپ بتن را تایید یا رد کنند. همچنین در هنگام توزین بار اگر اختلافی بین وزن بار بر بروی باسکول 60 تنی این کارخانه با عدد برآورد شده توسط مهندسین باشد، مسئولین واحد کنترل کیفیت وارد عمل شده تا عیب یابی کنند و متوجه شوند مشکل از کدام قسمت است.
- ترانسپورت
واحد ترانسپورت مسئولیت توزین بار، صدور بارنامه، استعلام بار باقی مانده در یک ایستگاه، رسیدگی به مشکلات راهنمایی و رانندگی، اعلام بهترین مسیر برای رسیدن به مقصد به راننده‌ها و … را دارد. شرکت فهاب بتن با نصب GPS بر روی تمامی ماشین آلات خود کنترل بر خط عبور و مرور ماشین آلان خود را در واحد ترانسپورت انجام می‌دهد.
5. واحد تحقیق و توسعه
شاید مهم‌ترین وجه تمایز شرکت فهاب بتن با بقیه شرکت‌های تولید بتن آماده واحد تحقیق توسعه این شرکت باشد. این شرکت در واحد تحقیق و توسعه با به کارگیری مهندسان خبره و فارغ التحصیلان دانشگاه‌های برتر کشور از جمله دانشگاه تهران، توانسته است سبد محصولات کاملی را در اختیار جامعه مهندسین ساختمان قرار دهد. بتن‌های با مقاومت بالا، بتن خود تراکم، بتن متخلخل، بتن سنگین، بتن سبک، بتن الیافی و … از جمله محصولات این شرکت است که در احجام زیاد و به صورت صنعتی تولید می‌شوند. این مهندسین در آزمایشگاهی بسیار مجهز دست به نوآوری در تولید بتن، تولید مصالح بتن و تجهیزات صنعتی و آزمایشگاهی می‌زنند. از جمله نوآوری‌ها در تولید مصالح بتن تلاش این گروه جهت تولید افزودنی‌های شیمیایی خاص شرکت فهاب بتن می‌باشد. همچنین این گروه در ساخت دو بچینگ 3 متری که به شرکت ماشین سازی اراک سفارش داده بودند دخل و تصرف‌هایی کردند و این دو بجینگ را برای استفاده شرکت فهاب بتن بهینه کردند. در ساخت لوازم آزمایشگاهی این گروه برای اولین بار در ایران دو رئومتر بومی ساختند که یکی از آنها در آزمایشگاه شرکت فهاب بتن قرار دارد و دیگری را به آزمایشگاه مصالح دانشگاه تهران اهدا کردند.
تصویر 14) تصاویری از آزمایشگاه واحد تحقیق و توسعه شرکت فهاب بتن الف) دستگاه رئومتر ساخت شرکت فهاب بتن ب)نمونه آزمایشگاهی بتن متخلخل ج) نمونه آزمایشگاهی بتن ساخته شده با رنگدانه د) نمونه آزمایشگاهی بتن سبک
- آزمایش جریان اسلامپ بتن خودتراکم
در زمان بازدید، در آزمایشگاه کارخانه فهاب بتن نمونه بتن تازه‌ای تهیه شده بود. این بتن دارای اسلامپ بالا و خودتراکم بود. برای بررسی روانی بتن‌هایی با اسلامپ بیش از 21، آزمایش اسلامپ ساده مورد قبول نیست. بررسی روانی این نوع بتن‌ها، که بتن خودتراکم نیز جزئی از آن‌هاست، باید از آزمایش جریان اسلامپ استفاده کرد. در این آزمایش قیفی مشابه همان قیف آزمایش اسلامپ ساده را به صورت سر و ته بر روی میز آزمایش قرار می‌دهیم. بر روی این میز دایره‌های هم مرکزی کشیده شده تا انجام آزمایش را برای ما ممکن سازد. یکی از این دایره‌ها قطر 50 سانتی‌متر دارد. قیف را دقیقا در مرکز دوایر قرار می‌دهیم و با بتن پر می‌کنیم. لازم به ذکر است مانند آزمایش اسلامپ ساده که قیف در 3 مرحله پر شده و در هر مرحله تراکم اتفاق می‌افتاد، در اینجا به علت روانی بالا، نیازی به تراکم نیست. پس از آن با شمارش تا عدد 3 قیف را از روی میز بلند می‌کنیم. دایره‌ای از بتن بر روی میز تشکیل می‌شود. دو قطر عمود بر هم را اندازه می‌گیریم و میانگین این دو قطر را به عنوان قطر بازشدگی گزارش می‌کنیم. علاوه بر قطر بازشدگی دو پارامتر دیگر نیز بررسی می‌شوند. زمانی که طول می‌کشد تا بتن به قطر بازشدگی 50 سانتی‌متر برسد را به عنوان پارامتر اول گزارش می‌کنیم. دیگر پارامتری که باید بررسی شود پارامتر بررسی چشمی است. اگر چنانچه دایره باز شده بر روی میز دچار آب انداختگی، ماندن درشت دانه‌ها در وسط دایره، ایجاد هاله‌ای از دوغاب دور دایره و سطح نا‌مطلوب باشد از امتیاز بتن کم می‌شود. پس از بررسی چشمی امتیازی بین 0 تا 5 را به بتن می‌دهیم که امتیاز 0 یعنی بتن همگنی خود را کامل حفظ کرده و امتیاز 5 یعنی بتن مورد قبول نیست و نتوانسته همگن بماند. در آزمایشگاه شرکت فهاب بتن دوبار این آزمایش انجام شد. بار اول با طرح اختلاط این شرکت در مورد بتن خودتراکم و بار دوم با همان طرح اختلاط اما مقدار اندکی فوق روان‌کننده بیشتر. افزودن مقدار اندکی فوق روان‌کننده به بتن باعث شد میزان باز شدگی آن حدودا 10 سانتی‌متر بیشتر شود اما در تست چشمی، بتن اول خوب عمل کرد و بتن دوم دچار آب انداختگی شد. علاوه بر آب انداختگی هاله‌ای از دوغاب دور بتن تشکیل شد و درشت دانه‌ها در وسط باقی ماندند. این موضوع نشان دهنده این است که میزان استفاده از فوق روان‌کننده تا چه حد مهم و حساس است.
تصویر 15) دو نمونه بتن خودتراکم الف) نمونه اول با طرح اختلاط شرکت فهاب بتن که آزمایش چشمی را با موفقیت گذراند ب) همان طرح اختلاط قبلی با مقدار اندکی فوق روان‌کننده بیشتر که در آزمایش چشمی شکست خورد.
سخن آخر…
صنعت بتن ایران به عنوان یک صنعت مادر مدیون تلاش‌های شرکت فهاب بتن و به خصوص آقای مهندس فروتن مهر مدیرعامل این شرکت است. ایشان با وجود مشکلاتی که سر راه این مسیر پر فراز و نشیب بوده، از دستیابی به آرمان خود یعنی ساخت بتنی که بتوان به آن اعتماد کرد، دست نکشیدند و سرمایه و عمر خود را وقف توسعه صنعت بتن ایران کردند. این گزارش در همینجا با سپاس و قدردانی از ایشان و خانواده فهاب بتن به پایان می‌رسد.
با تشکر از آقای حمید ذوالفقاری پور دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تهران که زحمت تهیه این گزارش را بر عهده داشتند.