حکایت استاد احمد حامی، چهرهای ماندگار و از مفاخر برجسته ایران، روایتی است از تخصص، تعهد و عشقی بیپایان به وطن. وی که مهندس راه و ساختمان، استاد دانشگاه و پژوهشگری توانا بود، در سال ۱۲۸۶ خورشیدی در قلب محلهای کهن در تهران چشم به جهان گشود.
تحصیلات و بازگشت به وطن
استاد حامی پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی، دوران متوسطه را در دبیرستان نامآور دارالفنون به اتمام رساند. در سال ۱۳۰۸، با شرکت در آزمون اعزام به خارج، در زمره نخستین گروه محصلان راهی برلین شد. با این حال، پس از یک سال به دلایلی به تهران بازگشت و سپس عزم سوئیس کرد. در آنجا، با درخشش بینظیر، تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی راه و ساختمان در دانشگاه زوریخ با درجه ممتاز به پایان رساند. در سال ۱۳۱۵، به میهن بازگشت و در وزارت راه، فعالیتهای خود را آغاز کرد.
نقشآفرینی در دانشکده فنی دانشگاه تهران
دو سال پیش از بازگشت استاد حامی به ایران، در سال ۱۳۱۳، دانشکده فنی دانشگاه تهران تاسیس شده بود. استاد حامی، بلافاصله پس از مراجعت به کشور، به دعوت علیاکبر حکمت، وزیر فرهنگ و ارشاد وقت، همزمان با فعالیت در وزارت راه، به تدریس در این دانشکده پرداخت. استاد حامی، با ۴۶ سال تدریس مستمر در این دانشکده، یکی از وفادارترین و متعهدترین استادان دانشگاه تهران نام گرفت. شایان ذکر است که او علاوه بر دانشگاه تهران، در دانشگاههای پلیتکنیک (امیرکبیر) و دانشگاه تبریز نیز به تدریس مشغول بود.
همکاری و مشارکت ستودنی استاد حامی در ساخت و راهاندازی بسیاری از راهها، پلها، راهآهنها، فرودگاهها و بنادر، نشان از دقت و تسلط بیبدیل او بر زیرساختهای کشور داشت. از همین رو و به دلیل اشراف کامل ایشان بر راههای ایران، به حق، لقب پدر راههای ایران را علاوه بر پدر مهندسی عمران به ایشان دادند. استاد حامی، علاوه بر تالیفات مهندسی، در زمینه تاریخ و فرهنگ ایران نیز قلم فرسود و در آثار خود، بهویژه به نقد تاریخنویسان غربی پرداخت. تالیفات مهندسی ایشان را میتوان به سه گروه عمده تقسیم کرد:
- مصالح ساختمانی،
- راهسازی
- و مهندسی ساختمان.
در حوزه مصالح ساختمانی، کتابهایی چون «سیمان» و «مصالح ساختمان» یادگارهای ارزشمند ایشان هستند. در زمینه راهسازی نیز، از تالیفات ایشان میتوان به «آسفالت گوگردی»، «راههای ایران در گذشته و آینده»، «روسازی آسفالتی خیابانهای تهران» و «ماشینهای متراکمکننده زمینهای خردهسنگی» اشاره کرد. همچنین، استاد حامی در زمینه مهندسی ساختمان دو کتاب به چاپ رساند که «برآورد ساختمانها» یکی از آنهاست. علاوه بر این، هشت جلد کتاب تاریخی نیز از مهندس حامی به یادگار مانده است.
استاد احمد حامی در زمان رونمایی از تندیس ایشان و مراسم گرامیداشت ایشان
میراث ماندگار و روز بزرگداشت
از مهمترین آثار استاد حامی، کتاب «مصالح ساختمانی» است که همچنان در دانشگاههای کشور تدریس میشود و پس از درگذشت او، کتابی با عنوان «یادنامه مصالح ساختمانی مهندس حامی» منتشر شد که هر بخش آن توسط استادان برجستهای چون دکتر مهدی قالیبافیان، دکتر محمد شکرچیزاده، دکتر علیاکبر رمضانیانپور، دکتر کامبیز بهنیا، دکتر هرمز فامیلی، دکتر مرتضی زاهدی، دکتر شاپور طاعونی، دکتر داود مستوفینژاد و… تالیف گردید. استاد حامی همچنین به عنوان مشاور عالی ساختمان و مصالح ساختمانی در مرکز تحقیقات راه و مسکن فعالیت داشت و در بنیانگذاری سازمان برنامه و بودجه همکاری تاثیرگذاری از خود نشان داد.
غروب خورشید خدمت و عشق به ایران
استاد حامی، سرانجام پس از عمری تدریس، تلاش پیگیر در راه اعتلای ایران عزیز و خدمت به مردم، در دهم بهمنماه ۱۳۷۹ دار فانی را وداع گفت و در بهشت سکینه، در کنار مزار پرفسور شمس (پدر چشمپزشکی ایران و پدر همسر فرزندش، فرخ حامی) به خاک سپرده شد. در ابتدا، به دلیل علاقه وافر او به وطن و زبان پارسی، قرار بود در مشهد، در کنار فردوسی و اخوان ثالث به خاک سپرده شود و تمامی کارهای لازم توسط یکی از شاگردان ممتاز ایشان، مهندس محمدمهدی کمالی، صورت گرفته بود. اما به علت نامساعد بودن شرایط جوی و طبق خواسته فرزندش، تدفین در همان بهشت سکینه انجام گرفت.
یکی از آخرین تصویر مهندس احمد حامی در زمان حیاط ایشان (افراد حاضر در تصویر به ترتیب از سمت راست: دکتر مرتضی زاهدی، مهندس احمد حامی، مهندس محمد مهدی کمالی و دکتر محمد شکرچیزاده)
پیش از درگذشت، ایشان به عنوان استاد ممتاز دانشگاه تهران شناخته شد و مورد تقدیر قرار گرفت و این لوح تقدیر به فرزندش، فرخ حامی، اهدا شد. دانشگاه آکسفورد نیز از او با عنوان پدر مهندسی عمران ایران یاد کرده است. از جملات معروف و الهامبخش او میتوان به این موارد اشاره کرد: «این مملکت عاشق میخواهد، هیچ وقت نگویید نمیشود؛ بگویید چگونه میشود؟» و «قلبی که برای ایران نتپد بهتر است که نتپد».
تجلیل از مقام استاد
۱۶ مهرماه، به منظور تجلیل از مقام علمی و خدمات ماندگار زندهیاد مهندس احمد حامی، بنیانگذار مهندسی نوین و پدر مهندسی عمران ایران، به عنوان روز بزرگداشت «استاد مهندس احمد حامی» و «روز بتن» نامگذاری شده است. علت این انتخاب، علاقه ایشان به تاریخ ایران و همزمان بودن این روز با روز مهرگان است.
پس از درگذشت استاد حامی، تندیسی از او در محوطه دانشکده فنی نصب شد. گفتنی است که در تمام محوطه دانشکده فنی، تنها دو تندیس نصب شده است که یکی به مهندس احمد حامی و دیگری به حکیم ابوالقاسم فردوسی تعلق دارد. به نقل از دکترمرتضی زاهدی: «بعد از فردوسی، هیچکس به اندازه مهندس حامی ایران را دوست نداشت.» شایان ذکر است که استاد حامی، حقوق مربوط به آثاری چون کتاب «مصالح ساختمانی» را به دانشگاه تهران اهدا کرده بود.
با تشکر از سازمانها و ارگانهایی که این اطلاعات ارزشمند را جمعآوری کردهاند:
کانون مهندسین فارغالتحصیل دانشکده فنی دانشگاه تهران
دانشکده فنی دانشگاه تهران
مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی
و انجمن بتن ایران