کندکنندۀ تبخیر چیست؟
کندکنندههای تبخیر، مصالح ورقی هستند که انتقال رطوبت یا بخار آب را از سامانه تکیهگاهی زیر دال به درون دال بتنی کاهش میدهند. این مصالح به طور معمول منطبق با ASTM E1745 طبقهبندی میشوند که الزام مینماید تراوایی مصالح، هنگامی که توسط ASTM E96 یا ASTM F1249 آزمایش میشود، نباید بیش از 12-10×72/5 کیلوگرم بر ثانیه بر مترمربع بر پاسکال باشد. ورقهای پلیاتیلینی با چگالی پایین که استفاده از آنها در گذشته مرسوم بوده، با مصالح قویتر و با قابلیت تراوش کمتر که مطابق با ASTM E1745 است، جایگزین شدهاند.
چرا از کندکنندههای تبخیر استفاده میشود؟
کندکنندههای تبخیر بهطور گسترده برای دالهای بتنی داخلی روی زمین، زمانی که حفاظت در برابر رطوبت مدنظر باشد، مدنظر قرارمیگیرند. محافظت در برابر مهاجرت رطوبت از بستر دال، زمانی که کف با فرش، کاشی، چوب، کفپوشهای ارتجاعی و یکپارچۀ پلیمری پوشیده شده یا زمانی که تجهیزات یا محصولات حساسبهرطوبت روی کف قرار میگیرند، لازم است. تراوش بخار آب از درون دالهای بتنی، میتواند باعث خرابی چسبها یا پوششهای حساسبهرطوبت شده که منجر به لایهلایه شدن، تغییر شکل یا تغییر رنگ کفپوشها، خطرات لغزش و سقوط و حتی رشد قارچ و ایجاد بو گردد. برای اطلاعات بیشتر، به راهنمای شماره 28 بتن در اجرا (CIP 28) مراجعه شود.
شرایطی که نیاز به کندکنندۀ تبخیر دارد، چیست؟
هر دال کف داخلی ساختمان باید به کندکنندهٔ تبخیر مجهز شود تا از نفوذ رطوبت به فضای داخلی جلوگیری شود؛ زیرا تغییر کاربری آیندهٔ فضاها (حتی انبار یا اتاق تأسیسات) قابل پیشبینی نیست و ممکن است نصب کفپوش حساس به رطوبت ضرورت یابد. دالهای خارجی از این قاعده مستثنا هستند. سایر منابع رطوبت که با کندکننده قابل کنترل نیستند (مانند خیس شدن دال در حین ساخت) باید جداگانه در اسناد قرارداد لحاظ شوند و پیش از آزمایش انتشار رطوبت، دال باید بهدرستی عملآوری و خشک شود. استفاده از بتنهای حاوی مواد سیمانی مکمل و افزودنیهای شیمیایی میتواند نرخ انتشار رطوبت را کاهش دهد.
چگونه کندکنندههای تبخیر باید نصب شوند؟
ACI 302 توصیه میکند زمانیکه دال قرار است پوشش کف حساس به رطوبت دریافت کند، بتن باید مستقیماً روی کندکنندهٔ تبخیر قرار گیرد. این لایه باید بادوام، باکیفیت و مطابق با ASTM E1745 باشد و نصب آن بر اساس ASTM E1643 انجام شود. قرار دادن مستقیم بتن روی کندکننده، با بالا آوردن آب زهکشی به سطح، از ترکهای جمعشدگی خمیری (پلاستیک) جلوگیری میکند. با این حال، ریسکهایی نیز دارد: آبانداختگی اضافی میتواند عملیات پرداخت را به تأخیر بیندازد، موجب لایهلایهشدن یا تاول شود، سفت شدن بتن را کند کرده و حساسیت به ترکهای پلاستیک را افزایش دهد. همچنین تابیدگی دال بهدلیل خشکشدن متفاوت سطوح رخ میدهد. با توجه به افزایش خرابیهای مرتبط با رطوبت در پوششهای کف، این ریسکها قابلقبولتر از خرابی خود پوشش ارزیابی میشوند. تولیدکنندگان بتن نیز میتوانند با طراحی مخلوطهای کمجمعشدگی و کمانتشار رطوبت، این مشکلات را کاهش دهند.
لایههای زیراساس و اساس باید متراکم و دارای زهکشی مناسب و پایدار برای تردد ساختوساز باشند. مصالح تمیز با دانهبندی ریز (ترجیحاً شکسته)، با ۱۰ تا ۳۰ درصد عبوری از الک شماره ۱۰۰ و عاری از رس یا مواد آلی توصیه میشود؛ استفاده از ماسهٔ بتن مجاز نیست. در شرایط مرطوب، نصب یک لایهٔ شکست مویین (۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیمتر شن درشتدانه یا سنگ خردشده) برای کاهش مهاجرت رطوبت ضروری است، اما این لایه انتقال بخار را کاهش نمیدهد و کندکنندهٔ تبخیر همچنان در بالای آن نیاز است. در صورت استفاده از لایهٔ سنگی، سطح بالایی باید با ۵۰ میلیمتر مصالح ریزدانهٔ قابل تراکم مسدود شود تا از آسیب به کندکننده جلوگیری گردد. ورقها باید در درزها ۱۵۰ میلیمتر همپوشانی داشته و در اطراف بازشوها، ستونها و پیها نواربندی و آببندی شوند. در نهایت، اگر دال داخلی پوشش حساس به رطوبت ندارد اما در ناحیهٔ کنترلشده قرار دارد، میتوان آن را روی لایهٔ دانهای جاذب رطوبت (۱۰۰ میلیمتر مصالح قابل تراکم حاصل از سنگشکن، یا ۷۵ میلیمتر ماسهٔ سنگی شکسته) قرار داد؛ بهشرط آنکه این لایه پیش از بتنریزی کاملاً خشک باشد.
برای مطالعه سایر نکات تکمیلی، لطفاً PDF پیوست را بررسی کنید.
از این قوانین، هنگام استفاده از لایههای کندکنندۀ تبخیر پیروی شود
- یک لایهی کندکنندۀ تبخیر، به طور مستقیم زیر و در تماس با همهی دالهای داخلی کف تعبیه شود.
- از مصالح ورقی با حداقل ضخامت 25/0 میلیمتر که میزان تراوایی آن (هنگامی که مطابق با ASTM E96 یا ASTM F1249 آزمایش شود) کمتر از 12-10×72/5 کیلوگرم بر ثانیه بر مترمربع بر پاسکال باشد، استفاده گردد. لایههای کندکنندۀ تبخیر باید مطابق با ASTM E1745 بوده و دارای دوام کافی برای حفظ ویژگیهای خود در حین و پس از ساختوساز باشد.
- کندکنندۀ تبخیر روی یک بستر صاف قرار دادهشده و اطمینان حاصل شود که در برابر منابع رطوبت زیر دال، در لبهها و در محل نفوذها، آببند باشد. نصب آن نیز باید مطابق باASTM E1643 انجام شود.
- مخلوط بتنی که برای جمعشدگی کم طراحیشدهباشد، سفارش دادهشود. مخلوطهای بتن با انتشار رطوبت کاهشیافته میتواند مورد تقاضا باشند.
- شیوههای صحیح اجرای بتن برای پرداخت و عملآوری، دنبال شده تا انتشار احتمالی بخار کاهش یابد. اگر دال بتنی قرار است یک پوششِ کف حساسبهرطوبت دریافت کند، بتن به مدت ۳ روز زیر ورق پلاستیکی عملآوری شده و دال بیش از ۷ روز، تحت عملآوری مرطوب قرار نگیرد.