در نخستین شماره از مجله فصل بتن، به سراغ پیشگام صنعت بتن کشور، مهندس حسین فروتن‌مهر، مدیرعامل شرکت فهاب بتن رفتیم تا با ایشان درباره تجربیات و دستاوردهای شرکت فهاب بتن در زمینه بتن خودتراکم گفت‌وگو کنیم. مهندس فروتن‌مهر با سال‌ها تجربه و تحقیق در این حوزه، نقش مهم و قابل‌توجهی در توسعه و پیشرفت صنعت بتن در ایران دارند. در ادامه، متن مصاحبه ایشان را که در آن به چالش‌ها، دستاوردها و آینده این صنعت اشاره دارند، می‌خوانید.
جرقه تولید بتن خودتراکم در ایران
با توجه به پیشرو بودن شرکت فهاب بتن در عرصه تولید و استفاده از بتن خودتراکم، در این مصاحبه فرصتی دست داد تا از تجربه‌ها و دستاوردهای مهندس حسین فروتن مهر، بنیان‌گذار فهاب بتن، در خصوص این نوع بتن پرسیده شود. مهندس فروتن مهر از علاقه‌مندی‌های خود در این زمینه و چالش‌هایی که بر سر راه تولید بتن خودتراکم با آن‌ها مواجه شده‌اند، سخن گفتند.
ایشان در ابتدا با اشاره به مطالعات و تحقیقات اولیه خود در این حوزه، به خاطرات سفر به تورنتو و آشنایی با مقالات دانشگاهی در خصوص بتن خودتراکم پرداختند. مهندس فروتن مهر در این خصوص بیان کردند: «چندین سال پیش در دانشگاهی در تورنتو با استادانی آشنا شدم که درباره بتن خودتراکم صحبت می‌کردند. از آن‌جا بود که با علاقه‌مندی بیشتر به این موضوع پرداختم و متوجه شدم که این بتن حدود ۳۰ سال پیش توسط محققین ژاپنی با افزودن خاکستر زغال‌سنگ به بتن معمولی ابداع شده است». پس از این آشنایی، ایشان به ایران بازگشتند و در شرکت فهاب بتن به‌همراه تیم خود تلاش کردند تا با استفاده از همان ترکیب اولیه، اولین نمونه‌های بتن خودتراکم را تولید کنند. ایشان تأکید کردند که این نوع بتن به دلیل ویژگی‌های خاص خود، نیازی به تراکم و فرآیندهای معمول دیگر ندارد و به‌راحتی در میلگردها و فضاهای پیچیده سازه حرکت کرده و استقرار می‌یابد. مهندس فروتن مهر ادامه دادند :«این بتن توانایی خودایستا بودن و پایداری در سازه‌ها را داشت و ما برای آزمایش و ارتقای آن شروع به کار کردیم».
یکی از چالش‌های بزرگ در مسیر تولید بتن خودتراکم در ایران، تأمین خاکستر زغال‌سنگ بود که مشکلاتی از قبیل واردات و هزینه‌های بالا را به همراه داشت. در این راستا، تیم فهاب بتن به دنبال جایگزین‌هایی برای خاکستر زغال‌سنگ بودند و در نهایت به افزودن زئولیت و میکروسیلیس به ترکیب بتن رسیدند که موجب دستیابی به بتن خودتراکم با اصول آن شد. مهندس فروتن مهر به یکی از پروژه‌های برجسته شرکت فهاب بتن اشاره کردند که شامل اجرای ۲۸ هزار متر مربع فونداسیون در تابستان بود. در این پروژه، برای مقابله با گرمای شدید تابستان، از یخ در حمل بتن استفاده کردند تا دمای بتن در حین حمل‌ونقل حفظ شود. ایشان در این خصوص اشاره کردند: «ما با دقت فراوان این پروژه را پیش بردیم و تمام بتن‌ها با مقاومت بالا تولید و به محل پروژه منتقل شدند. در این پروژه، هیچ‌کدام از بتن‌ها رد نشدند و این تجربه برای ما بسیار موفقیت‌آمیز بود». مهندس فروتن مهر همچنین از همکاری‌های فنی خود با کارشناسان و اساتید برجسته در ایران یاد کردند و افزودند: «در یکی از ملاقات‌ها، دکتر طاحونی که استاد برجسته‌ای در زمینه بتن است، در خصوص کیفیت بتن خودتراکم ما ابراز شگفتی کردند و اظهار داشتند که پس از همکاری با ما، به کیفیت بالای بتن‌آرمه در صنعت ایمان آورده‌اند».
مهندس فروتن مهر در ادامه تأکید کردند که هدف اصلی آنان در سال‌های اخیر ارتقای کیفیت بتن خودتراکم و استفاده از افزودنی‌های جدید برای دستیابی به مقاومت‌های بالاتر بوده است. ایشان در این زمینه گفتند: «امروزه مقاومت‌های بتن خودتراکم که در رده‌های 70 و 80 مگاپاسکال قابل تولید بود، اکنون با تلاش‌های بیشتر به مقادیر 100 تا 120 مگاپاسکال نیز ارتقا یافته است». در خصوص آینده بتن خودتراکم، ایشان به اهمیت ادامه تحقیقات و آزمایش‌ها در این زمینه اشاره کردند و بیان داشتند که شرکت فهاب بتن همچنان به‌طور فعال در حال بهبود ترکیب‌ها و افزودنی‌های مورد استفاده در این نوع بتن است. همچنین، مهندس فروتن مهر بر لزوم همکاری با نسل جوان تأکید کردند و گفتند: «جوانان با انگیزه و ایده‌های نو می‌توانند به پیشرفت این صنعت کمک کنند و ما همیشه از آن‌ها استقبال می‌کنیم». در پایان این بخش، ایشان درباره جایگاه بتن خودتراکم در صنعت ساخت‌وساز ایران سخن گفتند و بر کاربرد وسیع و مزایای این نوع بتن در سازه‌های مختلف تأکید کردند: «بتن خودتراکم به دلیل ویژگی‌های خاص خود می‌تواند در بسیاری از پروژه‌ها به‌ویژه در سازه‌های پیچیده و با میلگردهای زیاد، جایگزین مناسبی برای بتن‌های معمولی باشد».
بتن در مسیر تکامل بی‌پایان
در ادامه مصاحبه، آقای مهندس فروتن‌مهر اشاره کردند که یکی از چالش‌های اصلی در معرفی بتن خودتراکم به پیمانکاران و مشتریان، نا آشنایی اولیه با ویژگی‌های این بتن بوده است. به‌ویژه در سال‌های ابتدایی ورود این بتن به صنعت، برخی افراد برای تسهیل در فرآیند ریختن بتن، اقدام به اضافه کردن آب به آن می‌کردند. در حالی که بتن خودتراکم نیازی به آب‌زدن ندارد و خود به‌طور طبیعی حرکت می‌کند. این ویژگی باعث می‌شود که در عملیات بتن‌ریزی، کار به‌مراتب راحت‌تر انجام شود و کیفیت بتن نیز بالاتر از بتن‌های معمولی است. مهندس فروتن مهر در ادامه توضیح دادند که “ما به دانه‌بندی جامع و دقیقی رسیده‌ایم که در بتن خودتراکم مورد استفاده قرار می‌گیرد. در طول این ۱۰ تا ۱۵ سال گذشته، در فهاب بتن توانسته‌ایم دانه‌بندی بتن را تغییر دهیم و همچنین ریزدانه‌ها و گردگوشه را وارد ترکیب بتن کنیم. این تغییرات باعث بهبود کیفیت و استحکام بتن شد.” ایشان همچنین به نکات علمی مهمی اشاره کردند و گفتند: “دکتر خدایاری، استاد برجسته ژئوفیزیک، به این نکته اشاره کرده‌اند که هنگامی که بتن‌ها با شن گردگوشه ساخته می‌شوند، در زلزله‌ها به‌طور بهتری روی هم سر می‌خورند و نیازی به درگیر شدن ندارند. اما بتنی که شن و ماسه‌اش تیز و گرد گوشه نیست، ممکن است در ابتدا مقاوم به نظر برسد، اما در بلندمدت و در شرایط خاص مانند زلزله‌های خفیف ممکن است مشکلاتی ایجاد کند.”
در ادامه، ایشان به دیدگاه خود درباره پیشرفت و توسعه بتن خودتراکم اشاره کردند: “بتن خودتراکم در جایگاه فعلی خود نتایج بسیار خوبی داشته است، اما نگاه من به آن محدود نیست. من به بتن به چشم یک ماده ابدی و همواره در حال پیشرفت نگاه می کنم. ما در آزمایشگاه با افزودنی‌های مختلف کار می‌کنیم تا عملکرد این بتن را بهتر کنیم. دانش و اطلاعات کتاب‌ها کمک‌کننده‌اند، اما تکرار مداوم آزمایش‌ها و تجربه‌های مختلف است که باعث می‌شود ما به درک بهتری از بتن برسیم. در این مسیر، تغییرات در اسلامپ و دانه‌بندی به ما دیدگاه‌های جدیدی می‌دهد. از نظر من، بتن همیشه باید در حال پیشرفت باشد و هر روز بهتر از گذشته شود. ممکن است مصالحی پیدا کنیم که در حال حاضر غیرقابل باور به نظر برسند، اما ما به‌عنوان محققان و مهندسان می‌توانیم به آن‌ها دست یابیم و آینده‌ای بهتر برای بتن خودتراکم رقم بزنیم.”
بتن ، بی‌بدیل و بی‌نظیر
مهندس حسین فروتن مهر در پاسخ به سوال در مورد آینده صنعت بتن و امکان جایگزینی آن با مواد جدیدتر یا صنعتی دیگر، تصریح کردند که با وجود مشاهده متریال‌های مختلف در دنیا، هیچ ماده‌ای نمی‌تواند جای بتن را بگیرد. ایشان تأکید کردند که ویژگی‌های منحصر به فرد بتن، مانند شکل‌پذیری آن و توانایی تغییر شکل در قالب‌های مختلف، باعث می‌شود که این ماده همچنان بی‌بدیل بماند. به گفته ایشان، بتن قادر است ویژگی‌های خود را با استفاده از مواد مختلف مانند میلگرد، الیاف و انواع افزودنی‌ها تغییر دهد و این قابلیت به بتن کمک می‌کند تا مقاومت خود را بهبود بخشد. مهندس فروتن مهر افزودند که در دنیای مدرن، بتن همیشه در حال پیشرفت و تغییر است. آن‌ها بر این باورند که بتن هیچ‌گاه به نقطه‌ای ثابت نخواهد رسید و همیشه می‌توان آن را بهبود بخشید. ایشان از این فرصت استفاده کرده و از محققان و دانشجویان خواستند که با دقت و علاقه در زمینه‌های مختلف بتن، از جمله بتن خودتراکم و افزودنی‌ها، تحقیق کنند. به عقیده ایشان، تحقیقات و تکرار آزمایشات به آن‌ها این امکان را می‌دهد که به نتایج و دیدگاه‌های جدیدتری در زمینه بتن برسند.
وی همچنین به اهمیت افزودنی‌ها در صنعت بتن اشاره کردند و اظهار داشتند که در دنیا، به‌ویژه در کشورهای پیشرفته مانند اروپا و کانادا، بتن بدون افزودنی هیچ معنی ندارد. در این کشورها، هرگونه بتن مورد استفاده دارای افزودنی‌هایی مانند زودگیر، دیرگیر و افزودنی‌های دیگر برای تغییر ویژگی‌های بتن از جمله مقاومت و دانه‌بندی آن است. به نظر ایشان، هرچقدر استفاده از بتن در صنعت بیشتر می‌شود، تقاضا برای افزودنی‌ها نیز افزایش خواهد یافت. در نهایت، مهندس فروتن مهر با تأکید بر پیشرفت‌های صنعت بتن در ایران، به‌ویژه در زمینه بتن خودتراکم، اظهار کردند که این نوع بتن با توجه به تجارب به‌دست‌آمده از کشورهای مختلف و استفاده از فناوری‌های نوین در ایران در حال رشد و پیشرفت است. ایشان اشاره کردند که هم‌اکنون با عشق و علاقه در فهاب بتن بر روی این نوع بتن کار می‌کنند و بهبود کیفیت آن همچنان ادامه دارد. به عقیده ایشان، صنعت بتن نه‌تنها همچنان جایگاه خود را حفظ خواهد کرد، بلکه با تکیه بر تحقیق و نوآوری‌های بیشتر، همواره در حال بهبود و پیشرفت خواهد بود.
جوانان؛ سازندگان فردای صنعت بتن
در این بخش ، مهندس فروتن مهر، به معرفی روند توسعه و پیشرفت شرکت از زمان تأسیس آن در سال ۱۳۵۴ پرداختند. ایشان اشاره کردند که فهاب بتن با به‌روزرسانی دستگاه‌ها و افزایش ظرفیت تولید، همواره در جهت بهبود و ارتقاء کیفیت محصولات خود قدم برداشته است. به گفته ایشان، در حالی که کمتر شاهد سرمایه‌گذاری در این بخش هستیم، شرکت فهاب بتن توانسته است با خرید پمپ‌های ۶۵ متری و ماشین‌آلات مجهز، به کیفیت و کمیت تولیدات خود بیافزاید و در این مسیر گام‌های مؤثری بردارد. مهندس فروتن مهر بر اهمیت تغییر و بهبود کیفیت محصولات تأکید کردند و گفتند که ایستادن در یک نقطه و عدم پیشرفت باعث رکود می‌شود. در همین راستا، فهاب بتن در تلاش است تا با تقویت دانه‌بندی‌ها، ارتقاء ماشین‌آلات و استفاده از مدرن‌ترین دستگاه‌های بچینگ، کیفیت محصولات خود را به بالاترین سطح ممکن برساند. این تغییرات شامل تقسیم‌بندی فضاهای ذخیره شن و ماسه به‌گونه‌ای است که امکان استفاده از انواع مختلف شن و ماسه با کیفیت‌های متفاوت فراهم شده است. یکی از نوآوری‌های فهاب بتن که مهندس فروتن مهر به آن اشاره کردند، تولید بتن با وزن مخصوص بالا است. این نوع بتن که برای کاربردهای خاص مانند راکتورهای بیمارستان‌ها تولید می‌شود، ویژگی منحصر به فردی دارد. این ویژگی باعث می‌شود که بتن تولیدی در برابر اشعه‌ها مقاوم بوده و برای استفاده در فضاهای حساس مانند راکتورهای بیمارستان‌ها بسیار مناسب باشد. مهندس فروتن مهر از این موفقیت به‌عنوان یکی از دستاوردهای برجسته فهاب بتن یاد کردند و خاطر نشان کردند که تغییر وزن مخصوص بتن در این زمینه بسیار حیاتی است.
ایشان همچنین بر اهمیت همکاری با جوانان و دانش‌پژوهان تأکید کردند و به‌ویژه از دانشجویان دوره‌های لیسانس و فوق‌لیسانس برای بازدید از شرکت فهاب دعوت نمودند. به گفته ایشان، فهاب بتن همواره به‌دنبال گسترش همکاری‌های علمی است و در این راستا، هفته‌ای یک یا دو بار جلسات علمی برگزار می‌شود تا اطلاعات و تجربیات خود و اساتید را با دانشجویان و محققان به اشتراک بگذارند. این جلسات فرصتی برای تبادل نظر و همکاری‌های علمی است و مهندس فروتن مهر از این تعاملات به‌عنوان راهی برای ارتقاء کیفیت و پیشرفت صنعت بتن در کشور یاد کردند. ایشان همچنین افزودند که افکار و پیشنهادهای جوانان می‌تواند به‌عنوان جرقه‌ای برای پیشرفت و نوآوری در صنعت بتن عمل کند. در ادامه، مهندس فروتن مهر به امکانات فهاب بتن اشاره کردند که برای ارتقاء کیفیت علمی و پژوهشی در دسترس دانشجویان قرار دارد. این امکانات شامل سالن سخنرانی، ترجمه مقالات علمی و فراهم آوردن منابع آموزشی از اساتید مطرح دنیا است. ایشان این اقدامات را فرصتی ارزشمند برای تبادل دانش و تجربه دانستند و از این که توانسته‌اند چنین فضایی را برای دانشجویان فراهم کنند، ابراز خرسندی کردند. در پایان، مهندس حسین فروتن مهر از تمامی علاقه‌مندان به صنعت بتن دعوت کردند تا از تجربیات و امکانات فهاب بتن بهره‌مند شوند و در جهت پیشرفت علمی و پژوهشی این صنعت همکاری کنند. ایشان به‌ویژه از کسانی که در این رشته تحصیل کرده‌اند و به پژوهش علاقه دارند، دعوت کردند تا در کنار فهاب بتن به ارتقاء کیفیت و نوآوری در صنعت بتن کمک کنند. مهندس فروتن مهر با ابراز امیدواری برای پیشرفت بیشتر صنعت بتن در کشور، از همه کسانی که در این حوزه فعالیت دارند، تشکر کردند و به همکاری‌های آینده دعوت نمودند.