تابیدگی چیست؟
تابیدگی به تغییر شکل یک قطعه دال به حالت خمیده از طریق خمشدن لبهها رو به بالا یا رو به پایین و همچنین، گوشهها در درزها یا ترکها اطلاق میشود. تابیدگی به طور عمده، ناشی از اختلاف در رطوبت و/یا دما بین سطوح بالایی و پایینی یک دال بتنی است.
این تغییر شکل میتواند لبهها یا وسط دال را از بستر بلند کرده و بخشی را بدون تکیهگاه باقی بگذارد. هنگامی که بارهایی بیش از ظرفیت دال اعمال شود، مقطع آن ممکن است ترک بخورد.
چرا دالهای بتنی دچار تابیدگی میشوند؟
تغییرات نسبی ابعاد سطوح بالایی و پایینی دال، منجر به تابیدگی میشود. این تغییرات حجمی اغلب مربوط به گرادیانهای رطوبت و دما درون دال هستند. هنگامی که یکی از سطوح دال نسبت به دیگری تغییر اندازه میدهد، دال در لبههای خود در جهت کوتاهشدگی نسبی، دچار تابیدگی خواهد شد.
تابیدگی حاصل در درزها، لبهها و گوشهها قابل مشاهده است. جمعشدگی ناشی از خشکشدن، ویژگی اصلی بتن است که بر تابیدگی تأثیر میگذارد. عواملی که جمعشدگی ناشی از خشکشدن بتن را افزایش میدهند، تمایل به افزایش تابیدگی نیز دارند. جمعشدگی ناشی از خشکشدن بتن با افزایش مقدار آب و حجم خمیر در مخلوط بتنی افزایش مییابد. نوع سنگدانه نیز میتواند بر جمعشدگی تأثیر بگذارد.
چگونه تابیدگی دال به حداقل برسد؟
عوامل اصلی کنترلکننده تغییرات ابعادی بتن که منجر به تابیدگی میشوند عبارتند از جمعشدگی ناشی از خشکشدن، ضخامت دال، فاصله درزها، روشهای اجرایی، بستر مرطوب یا خیس و گرادیانهای دمایی درون دال. تابیدگی با گذشت زمان کاهش مییابد؛ زیرا اختلاف رطوبت و دما در مقطع دال در طی زمان، کمتر میشود.
روشهای زیر به کاهش ظرفیت تابیدگی کمک میکنند:
- استفاده از کمترین مقدار عملی آب در مخلوط بتن. اسلامپ بتن هیچ تأثیری بر تابیدگی نداشته؛ بلکه مقدار آب مخلوط دارد. از تأخیر در بتنریزی که نیاز به ایجاد تنظیمات در کارگاه دارد، اجتناب شود.
- استفاده از بیشترین اندازه عملی دانهسنگ و/یا بیشترین مقدار عملی دانهسنگ درشت برای به حداقل رساندن جمعشدگی ناشی از خشکشدن.
- مواد افزودنی کاهنده جمعشدگی میتوانند برای کاهش جمعشدگی در مخلوط بتن استفاده شوند.
- برخی دانهسنگها باعث جمعشدگی بیشتر شده که باید در طرح درزها مدنظر قرار گیرند.
- اقدامات لازم برای جلوگیری از آبانداختگی بیشازحد رعایت شود. بتن روی یک بستر جاذب ریخته شود تا آبانداختگی و جمعشدگی نسبی کاهش یابد. در شرایط خشک، بستر باید مرطوب شود تا از ترکخوردگی ناشی از جمعشدگی خمیری (پلاستیک) جلوگیری گردد.
- بتنریزی روی یک لایه بازدارندهی تبخیر یا بستر نفوذناپذیر، باعث افزایش آبانداختگی میشود. تکنیکهای آبزدایی با مکش روی بتن تازه ریختهشده میتواند مقدار آب را کاهش داده که منجر به کاهش تابیدگی خواهد شد.
- از الزام به مقدار بیشازحد مواد سیمانی اجتناب شود. این امر، حجم خمیر و در نتیجه، جمعشدگی را افزایش میدهد.
- یک مخلوط بتن با نسبت آب به مواد سیمانی پایین، منجر به جمعشدگی کمتر نمیشود؛ اگر حجم خمیر بالا باشد. بهطور مشابه، مقاومت فشاری بالا، تضمینکننده جمعشدگی یا تابیدگی کمتر نیست.
- اجرای دال ضخیمتر، تابیدگی را کاهش میدهد.
- دال بعد از بتنریزی، عملآوری شود. عملآوری مرطوب یا استفاده مناسب از یک ترکیب عملآوری با مقدار مادهی جامد زیاد، سرعت از دست رفتن رطوبت را کاهش داده و از اختلاف رطوبت میکاهد.
- برای به حداقل رساندن تابیدگی، فاصله درزها نباید بیش از 24 برابر ضخامت دال باشد.
- برای روکشهای نازک، دال پایه باید تمیز شده تا از پیوستگی اطمینان حاصل شود و همچنین استفاده از گلمیخها و سیمها در اطراف لبهها و بهویژه، در گوشههای دال در نظر گرفته شود.
- طراحی و قراردهی درست میلگردها در یکسوم بالایی دال به صورت عمود بر لبهها، تابیدگی را کاهش خواهد داد. میلگردها باید در فاصله 3 متری از لبه دال یا درزهای اجرایی قرار گیرد. تجهیزات انتقال بار که حرکت عمودی را به حداقل میرسانند، باید در طول درزهای اجرایی بهکار گرفته شوند.
- استفاده از برخی انواع پوششها یا آببندکنندههای تنفسپذیر روی دالها، میتوانند برای به حداقل رساندن اختلاف رطوبت و کاهش تابیدگی مؤثر باشند.
تابیدگی دالهای بتنی – انگلیسی