لایهلایهشدن در بتن چیست؟
لایهلایهشدن به معنای جداشدن لایههای نازک سطح دال از بتن پایه است. لایهلایهشدن معمولاً منجر به کندهشدن لایههای سطحی به ضخامت 3 تا 6 میلیمتر از یک دال پرداختشده خواهد شد. این پدیده به طور عمده، زمانی رخ میدهد که ترکیب مخلوط بتن و شرایط اجرایی، موجب پرداخت زودهنگام یا بیشازحد شود؛ بهگونهای که سطح دال، متراکم شده و هوا و آب حاصل از آبانداختگی در زیر لایه متراکمشده به دام بیفتد. لایهلایهشدنها میتوانند از چند سانتیمتر مربع تا ابعاد بسیار بزرگتر را در بر گیرند. این پدیده مشابه تاول (طبله) بوده اما ابعاد آنها بسیار بزرگتر است
لایهلایهشدن بیشتر در دالهای کف که مالهکشی سخت و سنگین داشتهاند، مشاهده شده و زمانی رخ میدهد که مالهکشی نهایی در شرایطی انجام شود که سطح ظاهراً بهاندازه کافی سفت شده باشد؛ در حالی که بتن هنوز در حال آبانداختگی است. این پدیده همچنین میتواند در سایر روشهای پرداخت، در صورت انجام پرداخت بیشازحد و زودهنگام که موجب متراکم شدن سطح میشود، رخ دهد.
چرا لایهلایهشدن رخ میدهد؟
آبانداختگی به جریان رو به بالای آب مخلوط بتن خمیری (پلاستیک)، هنگامی که ذرات جامد تهنشین میشوند، گفته میشود. لایهلایهشدن زمانی رخ میدهد که سطح دال بتنی با مالهکشی یا پرداخت بیشازحد، آببند یا متراکم شود؛ در حالی که سطح دال ظاهراً سفت شده اما بتن زیرین هنوز حالت خمیری داشته و همچنان در حال آزادسازی آب حاصل از آبانداختگی و/یا هوا است.
در فرآیند پرداخت، پس از مالهکشی و اولین عبور ماله، این پدیده به طور نسبی، دیر شکل میگیرد. با این حال، ممکن است در حین عملیات مالهکشی نیز رخ دهد؛ اگر روی سطح بیشازحد کار شده و متراکم گردد.
عوامل مؤثر بر آبانداختگی، عبارتند از:
- حبابزایی (هوای عمدی و اضافهشده به بتن)
- مقادیر زیاد مواد سیمانی
- خاکستر بادی، سرباره و ریزدانههای سنگدانه
- مقدار زیاد آب مخلوط
- ضخامت دال
- بستر سرد
- بستر نفوذناپذیر
- لایهی بازدارندهی تبخیر که به طور مستقیم در زیر دال قرار گرفته باشد.
عوامل مؤثر بر سفت شدن سطح شامل موارد زیر هستند:
- سرعت بالای باد
- رطوبت نسبی کم
- دمای محیط در حال افزایش
- قرارگیری در معرض نور مستقیم خورشید
- ترکیب مخلوط بتن که موجب تأخیر در گیرش شود
- دمای پایینتر بتن
چگونه میتوان از لایهلایهشدن جلوگیری کرد؟
بتنی که با دمای بالاتر و افزودنیهای تسریعکننده تهیه شده باشد، میتواند از لایهلایهشدن در هوای سرد جلوگیری کند. عملیات پرداخت مانند شمشهکشی، صافکردن لبهها و مالهکشی، باید تا حد امکان سریع انجام شود؛ بدون این که لایهای بیشازحد از ملات روی سطح ایجاد شده و یا سطح به طور کامل آببند شود.
یک دال بدون آبانداختگی روی سطح، ممکن است برای مالهکشی، آماده نباشد. معمولاً از فرورفتگی کفش به میزان 6 میلیمتر، برای تعیین کافیبودن سفتشدگی بتن قبل از شروع مالهکشی استفاده میشود. در سطح نیز با فروکردن یک شیء تیز، اطمینان حاصل شود که بتن زیرین حالت خمیری نداشته باشد.
برای صافکردن اولیه، تیغهها باید صاف بوده تا از متراکمشدن زودهنگام سطح جلوگیری شود. عملیات نهایی پرداخت برای ایجاد سطحی صاف، باید تا حد امکان به تعویق بیفتد. تبخیر با پوشاندن سطح با پوشش پلیاتیلنی یا استفاده از بازدارندههای تبخیر، به حداقل رسانده شود. سطحی که هنگام مالهکشی دچار آسیب شود، ممکن است آماده پرداخت نباشد.
از این دستورالعملها برای جلوگیری از لایهلایهشدن، پیروی کنید:
- پیش از این که هوا یا آب حاصل از آبانداختگی خارج نشده باشد.،سطح را بیش از حد متراکم و زودهنگام، آببند نکنید.
- از استفاده از مخلوطهای خشک برای بتن هوازاییشده، اجتناب نمایید.
- از بتن با دمای بالاتر یا افزودنیهای تسریعکننده برای ایجاد گیرش یکنواخت در عمق دال استفاده کنید.
- اگر شرایط پروژه اجازه میدهد، از ریختن بتن به طور مستقیم روی پوششهای بازدارندهی تبخیر یا بستر نفوذناپذیر خودداری کنید.
- برای دالهایی که قرار است پرداخت با مالهکشی دریافت کنند، از بتن هوازاییشده استفاده نکنید.
- از ریختن بتن روی زیرسازی با دمای کمتر از ۴ درجه سانتیگراد خودداری نمایید.
