بتن الیافی؛ نوآوری، چالش‌ها و آینده صنعت ساخت‌وساز ایران
در دومین مجله علمی- تخصصی فصل بتن، نشست تخصصی به میزبانی مدیر تحقیق و توسعه شرکت فهاب بتن، مهندس امیرهمایون ثابتی مطلق، میان مدیر جوان شرکت فهاب بتن، مهندس بابک فروتن‌مهر و مجری جوان با تجربه، مهندس صدرا عزیرپور، برگزار شد تا در زمینه از تولید تا اجرا بتن الیافی و موضوعات وابسته گفت‌وگو شود. در ادامه به طور خلاصه گزارش این نشست تخصصی ارائه می‌شود.
مسیر نوآوری در صنعت بتن ایران
جناب آقای مهندس فروتن‌مهر، در رابطه با مسیری که شرکت فهاب از زمان تأسیس تا امروز طی کرده فرمودند؛ شرکت فهاب در سال ۱۳۵۴ توسط پدرم تأسیس شد و در همان سال‌ها نقش مهمی در صنعت بتن کشور ایفا کرد. پس از بازگشت به ایران، متوجه شدم که بتن در کشور بدون افزودنی عرضه می‌شود و شرکت‌های تولیدی مسئولیت کیفیت افزودنی‌ها را بر عهده نمی‌گیرند. از آن زمان تلاش کردیم بتن را همراه با افزودنی و با مسئولیت کامل عرضه کنیم. برای ارتقای دانش شرکت، از همکاری اساتید دانشگاه و مشاوران متخصص بهره گرفتیم و گروه تحقیق و توسعه را تشکیل دادیم تا تمامی پروژه‌ها و تجربیات ثبت و مستندسازی شوند. خرید تجهیزات مدرن مانند پمپ‌های بلند، افزایش تعداد میکسرها و به‌روزرسانی بچینگ‌ها از دیگر اقدامات ما بود. چشم‌انداز آینده شرکت تولید بتن‌های خاص از جمله بتن‌های مقاوم در برابر ضربه، بتن‌های سبک و بتن‌های دفع‌کننده اشعه است که علاوه بر تنوع در سبد محصولات، نقش مهمی در ارتقای دانش فنی کشور خواهد داشت.
تمایز فهاب؛ ترکیب صنعت و دانشگاه
وی خاطر نشان کردند، رویکرد ما بر پایه تعامل با دانشگاه‌ها شکل گرفت. تاکنون با هفت دانشگاه معتبر کشور شامل تهران، شریف، علم و صنعت، خواجه نصیر و امیرکبیر تفاهم‌نامه همکاری امضا کرده‌ایم. این ارتباط موجب شد در همایش‌ها حضور یابیم و به مسائل و نیازهای واقعی مهندسان پاسخ دهیم. ما همواره به دنبال دانش روز بوده‌ایم و این مسیر جایگاه ویژه‌ای برای ما در صنعت ایجاد کرده است.
نخستین تجربه‌ها در کاربرد بتن الیافی
نخستین مواجهه مهندس عزیزپور با الیاف در اجرای نما و سیمان‌کاری بود، جایی که ترک‌های سطحی به‌عنوان یک مشکل جدی ظاهر می‌شد. ایشان در این زمینه اشاره کردند که با پیشنهاد مشاوران، استفاده از الیاف را آغاز کردیم و نتیجه آن کاهش چشمگیر ترک‌ها بود. این تجربه حدود شش سال پیش به دست آمد و نقطه عطفی برای ورود جدی‌تر به حوزه بتن الیافی شد.
وی در رابطه با نقش الیاف در طراحی و اجرای سازه‌ها افزود الیاف با تقویت مقاومت کششی و خمشی بتن، امکان دستیابی به مقاومت مورد نظر طراحان را فراهم می‌آورد. این موضوع باعث کاهش ضخامت دال‌ها و حتی کاهش مصرف میلگرد می‌شود. اگرچه استفاده از الیاف می‌تواند به‌عنوان مکمل میلگرد باشد، اما نقش آن در بهینه‌سازی طراحی و کاهش هزینه‌ها برای کارفرمایان بسیار چشمگیر است.
فصل بتن؛ پلی میان تجربه و دانش مهندسی
مهندس فروتن‌مهر در مورد ایده شکل‌گیری مجله «فصل بتن» فرمودند؛ همان‌طور که تکامل انسان‌ها از انتقال تجربه نسل‌ها حاصل می‌شود، ما نیز تصمیم گرفتیم تجربیات خود را مستندسازی کنیم و در اختیار جامعه مهندسی قرار دهیم. هدف ما این است که مسیر طی‌شده را ثبت کنیم تا نسل‌های آینده بتوانند آن را تکمیل و ارتقا دهند.
همچنین وی خاطر نشان کرد فعالیت در انجمن بتن و سازمان استاندارد فرصتی برای ترویج استانداردها و فرهنگ‌سازی ایجاد کرد. زمانی که جامعه مهندسی از اهمیت دوام بتن آگاه شود، سطح توقع از تولیدکنندگان بالا می‌رود. از آن‌جا که بتن سرمایه ملی است و برای تولید هر تن سیمان، مصرف بالای انرژی و منابع صورت می‌گیرد، افزایش دوام سازه‌ها اهمیت حیاتی دارد.
بتن معمولی یا بتن الیافی؟
نظر مهندس عزیزپور در مورد مقایسه کاربرد و اجرای بتن الیافی و بتن معمولی بدین شکل است که کنترل کیفیت در بتن الیافی پیچیده‌تر است. یکنواختی پخش الیاف، جلوگیری از گلوله‌شدن و عبور مناسب بتن از میان آرماتورها نیازمند نیروی انسانی آموزش‌دیده است. در مقابل، بتن معمولی به دلیل تجربه گسترده نیروهای اجرایی، کمتر با این مشکلات مواجه می‌شود. هرچند هزینه اولیه بتن الیافی بالاتر است، اما در طراحی بهینه می‌تواند جبران شود و در نهایت ارزش افزوده ایجاد کند.
فرهنگ‌سازی؛ کلید پذیرش بتن الیافی
یکی از چالش‌های اصلی، نبود دستورالعمل‌های کافی در مقررات ملی ساختمان است. همین امر باعث می‌شود مهندسان ناظر و کارفرمایان اعتماد کافی نداشته باشند. تدوین آیین‌نامه‌های اجرایی و گنجاندن مباحث اختصاصی درباره بتن الیافی در مقررات ملی، راهی مؤثر برای افزایش آگاهی و پذیرش این فناوری است.
چشم‌انداز صنعت بتن در ایران
مهندس فروتن مهر در رابطه با مسیری که صنعت بتن ایران تا کنون طی کرده و آینده آن چگونه خواهد بود بدین شکل پاسخ دادند که سرانه مصرف بتن یکی از شاخص‌های توسعه کشورهاست. هرچه کیفیت بتن ارتقا یابد، دوام سازه‌ها و تاب‌آوری پروژه‌ها افزایش می‌یابد. برای دستیابی به توسعه پایدار باید از دانش روز دنیا بهره گرفت، اساتید دانشگاه و دانشجویان را وارد فرآیند کرد و انتظارات بیشتری از کارخانه‌های بتن داشت.
مهندس فروتن‌مهر به عنوان توصیه‌ای برای نسل جوان مهندسی، فرمودند کارآموزی در شرکت‌های بتنی یک ضرورت است. همان‌طور که برای یادگیری شنا باید بدن خیس شود، برای یادگیری بتن نیز باید درگیر طرح مخلوط و فرآیند واقعی شد. تجربه عملی در کنار دانش تئوری مسیر موفقیت را هموار می‌کند.